OGRODY

STRONA GŁÓWNA  /  OGRODY  /  ARCHITEKTURA OGRODOWA  /  Ogrody i parki Malty str. 1

Ogrody i parki Malty

Ogrody i parki Malty


Ogrody i parki Republiki Malty bardziej przypominają zielone skwery lub kamienne place, gdzie rośliny są dodatkiem do całości. Nic w tym dziwnego, gdyż w kraju tym, zwanym czasem fortecą Południa Europy, w dawnych czasach każdy skrawek ziemi był na wagę złota, a nasadzenia nie miały służyć ozdobie lecz produkcji zbóż, warzyw i owoców.


Ogrody Republiki Malty reprezentują kilka typów założeń. Obok typowych śródziemnomorskich ogródków przydomowych, pojawiają się niewielkie śródmiejskie skwerki, nasadzenia przyuliczne oraz małe oazy zieleni, zlokalizowane na terenie fos, murów obronnych czy bastionów. Ogrodów i parków w rozumieniu kontynentalnych Europejczyków jest bardzo mało. Posiadanie sporego ogrodu na terenie Malty to przywilej. Tym samym wielki, prywatny ogród jest wyznacznikiem bogactwa – nawet większym niż piękny dom, pałac czy luksusowy samochód.

Zielone parasole

Maltańska sztuka zakładania ogrodów zaczęła się dość późno i trafiła na wyspy z sąsiedniej Sycylii. Rośliny ozdobne służyły ówczesnym Maltańczykom głównie jako parasole chroniące przed mocnym południowym słońcem. Z czasem zaczęto sprowadzać z kontynentu kwitnące rośliny ozdobne, które sadzono w miejscach niezagospodarowanych. Wraz z podbojem Malty przez Wielką Brytanię na wyspy przyszła moda na ogrody angielskie. Niestety, w związku z gorącym i suchym klimatem, znaczną skalistością oraz brakiem terenów nie powstały na Malcie żadne typowe angielskie założenia. Ich namiastką są nasadzenia drzew w stolicy – Valletcie, ogród botaniczny i niektóre ogrody prywatne. Malta, jako jedna z największych europejskich fortec, otoczona była z każdej strony murami obronnymi, bastionami, fosami. W kontynentalnej Europie, w tym w Polsce, mniej więcej w XIX wieku zaczęto powiększać miasta, burząc np. średniowieczne mury obronne lub wchłaniając je do tkanki miejskiej, wykorzystując ich ściany jako przegrody domów mieszkalnych. Na Malcie taki proceder nie miał miejsca i dlatego umocnienia się zachowały. Dziś w miejscach składowania amunicji lub przeprowadzania manewrów umiejscowiono zielone skwery.

Ogrody na fortecach

Przykładem fortecznego ogrodu, a raczej „wystawy” roślin pojemnikowych jest cytadela w Rabacie (Victorii) na maltańskiej wyspie Gozo. Idealnie odrestaurowana jest największą atrakcją turystyczną Rabatu i prawdziwą oazą spokoju. Mury obronne, kiedyś zapewniające schronienie mieszkańcom wyspy, dziś zamienione są w ukwiecony taras, z którego rozciąga się przepiękny widok na okolicę. Ustawiono na nich szereg donic z roślinami tolerującymi intensywne nasłonecznienie, a w miejscach, gdzie odkryto niezabudowaną ziemię, posadzono pnącza bugenwilli. Z kolei utworzone w 1775 roku Ogrody Upper Barakka znajdują się w maltańskiej stolicy – Valletta. Zlokalizowano je na górnej kondygnacji Bastionu św. Piotra i Pawła z 1560 roku. Upper Barakka wyglądają raczej jak niewielki skwer, gdzie dominują rzeźby. Po przekroczeniu głównej bramy, uwagę zwraca centralnie usytuowana okrągła fontanna z sadzawką, wokół której ustawione są ławki. Jest to w zasadzie jedyne miejsce w ogrodzie, które można uznać za całkowicie ocienione przez drzewa. Na lewo od sadzawki znajduje się pomnik sir Thomasa Maitlanda, pierwszego brytyjskiego gubernatora kolonialnego Malty.

Oko i ucho

Spacerując po ogrodach, możemy natknąć się na kilka innych pomników, w tym jeden przedstawiający Winstona Churchilla, oraz rzeźbę autorstwa maltańskiego artysty Antonio Sciortino, zwaną Les Gavroches, czyli Chłopcy ulicy. W ogrodach znajduje się także naturalnej wielkości rzeźba z brązu, przedstawiająca lorda Geralda Stricklanda, premiera Malty w latach 1924–32. Z kolei sfinks patrzący na Grand Harbour, ustawiony na wapiennej podstawie, upamiętnia kapitana Rinaldo Sciberrasa, który zginął w bitwie w czasie misji w Indiach. Usytuowane powyżej fortu Lascaris, Ogrody Upper Barakka stanowią najwyższy punkt na wyspie, który zapewnia piękne widoki na pobliskie miasta. Znajdziemy tutaj urokliwe kawiarenki, w których można odpocząć i napić się aromatycznej kawy. Do ogrodów dostać się można pieszo lub specjalną windą.
Gardjola Gardens to następny przykład ogrodu założonego na umocnieniach militarnych. Zieleniec usytuowany jest na XVI‑wiecznym Forcie St. Michael w miasteczku Senglea. Ogrody zapewniają odwiedzającym panoramiczny widok, który obejmuje: portowe doki w Marsa, Vallettę, wejście do Grand Harbour i Fort St. Angelo. Na wieży wartowniczej, znajdującej się na wysuniętym cyplu fortu, umieszczono symbole czujności: ucho i oko. Pośrodku ogrodu znajduje się niewielki wodotrysk otoczony palmami i sędziwymi drzewami oliwnymi.
Ogrodem umiejscowionym częściowo w dawnej fosie miejskiej jest Howard Gardens w miasteczku Mdina. To zielony łącznik między forteczną i niedostępną Mdiną, a sąsiedzkim Rabatem. Architekci zieleni idealnie wkomponowali w tkankę miejską dawną fosę oraz obszar znajdujący się miedzy dwoma miasteczkami. Wysokie drzewa zapewniają cień oraz chwilę wytchnienia po wizycie w pozbawionej zieleni Mdinie.

Luksus po włosku

Palazzo Parisio w Naxxar zbudowany został jako domek myśliwski w 1733 roku. Ówczesnym zleceniodawcą budowy był Wielki Mistrz Antonio Manoel de Vilhena. Po jego śmierci pałac przeszedł na własność Zakonu Szpitalników, którzy sprzedali go później rodzinie Parisio. W 1798 r., podczas okupacji Malty przez Francję, pałac służył krótko jako koszary. W 1856 r. budynek wraz z okolicznymi terenami przeszedł w ręce rodziny Micallef, a w 1898 zakupił go markiz Giuseppe Scicluna. Upiększył on budowlę oraz ogród, zachowując jego barokowy i pompejański styl. Do przebudowy zatrudnił mistrzów z Włoch, marmury zostały wyrzeźbione i położone przez pracowników z Sycylii, a główne freski na suficie wykonali malarze z Rzymu. Pałac pierwotnie posiadał olbrzymie ogrody, lecz ich rozmiar został zredukowany na rzecz byłego terenu międzynarodowych targów. Dzisiejsze ogrody pałacowe zachowały barokowy charakter i idealnie komponują się z fasadą budynku. Są przedłużeniem pałacu i jego zewnętrznym salonem. Ogrody salonowe są specjalnością krajów śródziemnomorskich, gdzie w sezonie letnim deszcz pada sporadycznie. Gwarantuje to właścicielom możliwość wyposażenia ogrodu w meble i dekoracje właściwe dla wnętrz.

Botaniczna kolekcja

W ogrodzie przy pałacu Parisio nie brakuje więc leżaków, baldachimów czy namiotów, które wykorzystywane są podczas przyjęć. Założenie podzielone jest na trzy części, z czego tylko dwie dostępne są dla odwiedzających. Część pierwsza – salonowa – to idealnie wypielęgnowany symetryczny ogród barokowy z trawnikami, czterema małymi sadzawkami i żywopłotami z bukszpanu. Część druga również czerpie z barokowej spuścizny, jednak nasadzenia są tu bardziej swobodne i tworzą ciekawą botaniczną kolekcję. Znajdziemy tam wspaniałe okazy sukulentów oraz kaktusów z Ameryki, drzewka oliwne, bananowce, araukarie, jakarandy, bugenwille, oleandry, dęby, palmy, ozdobne okazy cytrusów rodzących gigantyczne, ale niejadalne owoce oraz mnóstwo roślin kwitnących. Pośrodku znajduje się spora sadzawka z wodotryskiem obsadzona roślinami wodno‑błotnymi. Miejscami część ta przypomina angielski ogród romantyczny. Na jej terenie znajduje się też oranżeria z roślinami tropikalnymi oraz ciepłolubnymi gatunkami roślin wodno‑błotnych. Cały ogród otoczony jest wysokim murem, w którego ścianach odnajdziemy wnęki z rzeźbami lub niewielkimi wodospadami.

Pozostałości wielkiego lasu

Buskett Gardens to nie ogrody, ale las – jedyny na Malcie. W XVI–XVII w. większość lasów Malty wycięto, a drewno przeznaczono dla powstających stoczni do budowy galeonów. Z kolei w miejscach bezdrzewnych szybko zakładano pastwiska lub pola uprawne. Obszar obecnych ogrodów Buskett zachowany został przez Rycerzy Szpitalników, dla których stanowił on jedyny na wyspie teren łowiecki. Dzisiejsze ogrody składają się z różnego rodzaju terenów zadrzewionych tworzonych przez drzewa liściaste, gaje drzew owocowych, rodzime, maltańskie drzewa szpilkowe oraz typowe zarośla śródziemnomorskie zwane makia. Ogrody są bardzo popularne wśród Maltańczyków, którzy często chodzą tu na spacery i w cieniu drzew organizują pikniki. Na wzgórzu nad ogrodami wznosi się pałac Verdala, pochodzący z okresu panowania zakonu rycerskiego. Został zbudowany dla Wielkiego Mistrza Hugona de Verdalle’a, a obecnie pełni funkcję letniej rezydencji prezydenta Malty.




Autor: dr inż. Radosław Kożuszek, www.podrozebezbiura.pl