STYL ŻYCIA

STRONA GŁÓWNA  /  STYL ŻYCIA  /  NOTATKI Z PODRÓŻY  /  Starożytny Lewant - co warto zwiedzić? str. 1

Starożytny Lewant - co warto zwiedzić?

Starożytny Lewant - co warto zwiedzić?


Starożytny Lewant rozpościera się od południowych wybrzeży Turcji i biegnie daleko na południe, aż po granice z Egiptem. Sercem Lewantu jest wybrzeże dzisiejszego Izraela, które zaczyna się tuż przy granicy z Libanem. Stąd lewantyński szlak wiedzie przez Akkę – port krzyżowców i ich ostatnią twierdzę. Kolejnym przystankiem jest bajecznie położona nadmorska Hajfa. Starożytny Lewant kończy się na Tel Awiwie, gdzie współczesność postawiła szlaban historii. 


Teodor Herzl, twórca syjonizmu, mianował Hajfę miastem przyszłości. Dlatego sercem tego trzeciego największego miasta Izraela jest ogromny port, który nadaje charakter robotniczej dzielnicy. Właśnie tu znajduje się jedyny na świecie gigantyczny silos zbożowy Dagon, gdzie zlokalizowano muzeum prezentujące historię uprawy zbóż. Tuż obok zaczyna się stare arabskie miasto z bajkowymi domami, meczetami, targiem i labiryntem wąskich uliczek, które w większości biegną równolegle do linii brzegowej, wspinając się na górę Karmel. Między uliczkami pobudowano schody, dzięki którym można się szybko przemieszczać, pokonując znaczne wysokości. Alternatywą jest prowadząca na szczyt podziemna kolejka linowo szynowa zwana metrem Karmelit. Największym hitem turystycznym Hajfy są jednak ogrody, które na stoku wzgórza wyznaczyli wyznawcy bahaizmu. To one wraz z bahaistycznymi świątyniami stały się wizytówką miasta. Za kompleksem bahaitów rozciąga się ekskluzywna, utopiona w magii śródziemnomorskich ogrodów dzielnica mieszkaniowa Karmel. Od strony morza wieje tu przyjemny wiatr, a powietrze jest wyjątkowo czyste. Znajdziemy tu mnóstwo kawiarni, drogich sklepów, biur oraz jedne z najlepszych hoteli w Izraelu. W tej dzielnicy są również dom i muzeum francuskiego ekspresjonisty Mané-Katza. Można tu też obejrzeć park, amfiteatr, ogród rzeźb, ogród botaniczny i zoo wraz z Muzeum Prehistorii oraz 25 piętrową wieżę uniwersytecką Eshkol, skąd rozciąga się widok na wzgórze, dolne miasto oraz całą zatokę. Według tradycji, w miejscu dzisiejszej uczelni w IX wieku p.n.e. biblijny Eliasz stawił opór wyznawcom kultu Baala. Z kolei słynna jaskinia, w której potem prorok miał przebywać, znajduje się blisko plaży miejskiej, naprzeciwko muzeum morskiego. Koniecznie należy wybrać się do Muzeum Imigracji Żydowskiej, gdzie prezentowana jest historia żydowskiej imigracji do Palestyny.

Stolica krzyżowców

Na północy Izraela znajduje się jedno z najstarszych, najbardziej tajemniczych i najpiękniej położonych miast Bliskiego Wschodu – Akka. Mimo że przez wieki uważana była przez żeglarzy za bezpieczne schronienie, to niezwykła historia tego miejsca pełna jest dramatycznych wydarzeń. Pierwsze istniejące źródła pisane wspominają o tej fenickiej osadzie już w XV wieku p.n.e. Wówczas to podbitą Akką władali faraonowie, po czym miasto wróciło w ręce fenickie, stając się najważniejszym, a tym samym najstarszym portem regionu. Akka, jako strategiczny punkt wschodniego śródziemnomorskiego wybrzeża, przechodziła z rąk do rąk. Władali nią Asyryjczycy, Persowie, Egipcjanie, Grecy, Seleucydzi i Rzymianie. W roku 634 n.e. do Akki weszli Arabowie, którzy utrzymali miasto do 1104 roku, kiedy zdobyte zostało przez uczestników pierwszej wyprawy krzyżowej. Krzyżowcy uczynili z Akki główny port powstałego Królestwa Jerozolimskiego łączący Palestynę z Europą. Jednak już w 1187 roku znalazła się ponownie we władaniu Arabów. Uczestnicy trzeciej wyprawy krzyżowej w roku 1191 po ciężkich walkach odzyskali miasto, które stało się ich najważniejszą twierdzą. Wówczas Akka przeżyła rozkwit. Jako najlepiej ufortyfikowana twierdza, stała się ważnym centrum handlu między Wschodem i Zachodem. Gościli tu Marco Polo i Franciszek z Asyżu. Niestety, wewnętrzne walki o władanie Akką doprowadziły do podbicia jej i obrócenia w ruinę w roku 1291 przez egipskich Arabów. Ci, których najeźdźcy nie wymordowali, uciekli na Cypr i tak zakończyła się chrześcijańska historia miasta. W XVI wieku miasto zdobyli Turcy, którzy w XVIII wieku na ruinach starej Akki pobudowali nową ufortyfikowaną osadę. W wyniku przegranej przez Turcję I wojny światowej, w 1918 r. Akka znalazła się pod władaniem brytyjskim. Przed powstaniem Izraela, według rezolucji ONZ, Akka miała wejść w skład arabskiego państwa w Palestynie. Jednak podczas wojny w 1948 r. żydowskie oddziały zdobyły Akkę, a większość arabskiej ludności musiała opuścić miasto.

Historia pod ziemią

Dzisiejsza odrestaurowana Akka to urokliwa miejscowość z malowniczym Starym Miastem, pełnym bajkowych arabskich uliczek, islamskich minaretów i podziemnym skarbem, który od niedawna można podziwiać – odkrytą twierdzą krzyżowców. Akka pamiętająca czasy wypraw krzyżowych znajduje się 8 metrów poniżej ulic współczesnego miasta, które jest efektem tureckiej zabudowy po całkowitym jego zniszczeniu przez Arabów w XIII wieku. Współczesny mur okalający miasto, a pobudowany na ruinach muru krzyżowców, również powstał za czasów tureckich, tuż po odwrocie Napoleona. W skład całych fortyfikacji lądowych wchodzą dodatkowo: wieże obronne, sucha fosa i bastion. Do miasta za czasów tureckich można było dostać się przez dwie istniejące do dzisiaj bramy: lądową i morską, od których biegły mola umożliwiające obsługę cumujących statków. W północnej części Starego Miasta wewnątrz murów miejskich znajduje się turecka cytadela zbudowana na fundamentach bastionu obronnego krzyżowców. Zobaczyć tu można odtworzony ogród z czasów panowania chrześcijan, muzeum więźniów żydowskiego ruchu oporu, fosę oraz wieżę, z której rozciąga się widok na zatokę. Pod cytadelą odkryto kompleks podziemnych pomieszczeń, które w przeszłości były wykorzystywane przez Zakon Rycerski Szpitalników. Przez szeroką bramę wchodzi się do siedmiu sal rycerskich, których liczba odzwierciedlała narodowości tworzące Zakon – Owernię, Anglię, Francję, Niemcy, Italię, Prowansję, Hiszpanię. Obok znajduje się dormitorium, a przez krużganek dostać się można do romańskiego refektarza, którego wachlarzowate gotyckie sklepienie dekorowane jest burbońskimi liliami. Pośrodku refektarza znajduje się podziemne przejście, służące niegdyś jako kanał ściekowy, a które krzyżowcy ulepszyli i wykorzystywali jako sekretny tunel łączący twierdzę z miastem.

Akka arabska

Nad dzisiejszą Akką dominuje XVIII wieczny meczet, łączący styl bizantyjski i perski. W tej świątyni, zwieńczonej wysokim minaretem i zieloną kopułą, znajduje się grobowiec el Dżazzara Paszy, władcy Akki. Tuż obok Turcy zbudowali budynek łaźni – hamman, wzorowany na rzymskich termach. Dziś znalazło tu miejsce muzeum miejskie eksponujące lokalne znaleziska oraz mapy pokazujące rozwój osady. Atrakcją Akki są także karawanseraje zwane chanami, pełniące w czasach arabskich i tureckich funkcje gościńców dla karawan. W kolumnach i fundamentach tureckich pałaców (chanów) odnaleźć można materiał pamiętający czasy krzyżowców. Obok chanu asz Szawarda góruje XIII wieczna wieża, na której wypukłych licach kamieni widnieją znaki murarskie. Przepiękny Chan al Umdan znajduje się w sercu dawnej dzielnicy kupców genueńskich, obok wieży zegarowej i dużego pustego placu, który służył przeładunkowi towarów. Tutaj poziom ulicy nie zmienił się od czasów krzyżowców, a tuż przy greckokatolickim kościele św. Jerzego odnaleźć można budowle z XII wieku.

Poniedziałek w niedzielę?

Udając się do dzisiejszego Izraela, nie musimy przejmować się, czy data i godzina są takie same jak w Europie, gdyż przesunięcie jest tylko godzinne. Jednak prawdziwy kalendarz żydowski różni się diametralnie od nam znanego. Rachuba księżycowo słonecznego kalendarza żydowskiego zaczęła się, według tradycji, od szóstego dnia stworzenia świata (1 tiszri), gdy powstał człowiek. Przypada to na rok 3761 p.n.e. W odróżnieniu od używanego w Europie kalendarza słonecznego, żydowski odpowiednik posiada 354, a nie 365 dni. Miesiąc zaczyna się od nowiu, gdy pojawia się sierp księżyca, i średnio trwa 29,5 dnia. Lata z kolei regulowane są w oparciu o ruch słońca i pory roku. Różnica między słoneczną rachubą czasu, a tym samym między kalendarzem gregoriańskim wynosi 11 dni. Przez 19 lat liczba ta wzrasta do 210 dni, co daje siedem pełnych miesięcy. Dlatego Żydzi w ciągu następnych 19 lat siedmiokrotnie dołączają dodatkowy miesiąc, tworząc rok przestępny. Rok ten uważany jest za szczęśliwy, gdyż uzyskuje się wówczas bonusowy miesiąc życia. Rozpoczynający się w niedzielę tydzień liczy siedem dni nazywanych kolejnymi literami alfabetu, mającymi też odpowiedniki liczbowe (od 1 do 6). Wyjątek stanowi dzień siódmy, czyli sobota, zwana szabatem. Z kolei żydowska doba, zgodnie z naukami Tory, zaczyna się wraz z nadejściem zmroku, czyli o godzinie 18. Trwa ona 24 godziny, a godzina dzieli się na 1080 chalakin. Początkowo Żydzi posługiwali się rachubą miesięcy, analizując zmiany Księżyca. Po osiedleniu się w Palestynie, obserwując pory roku, zauważyli, że czasami wiosna się spóźnia i wówczas dodawali nadprogramowy miesiąc. Z kolei miesiące wyznaczała Rada Kalendarzowa, której uczestnicy składali oświadczenia, że zobaczyli nów. Wówczas posłańcy ogłaszali nowy miesiąc. Powiększająca się żydowska diaspora nie była na czas informowana o obowiązującym miesiącu, dlatego w poniedziałek 24 gregoriańskiego września 344 roku n.e. zapoczątkowano odnowiony kalendarz, który obowiązuje do dziś. Podaje się w nim niezbędne dane dotyczące świąt, wraz z dokładnym czasem rozpoczęcia i zakończenia szabatu. Planując wakacje w Izraelu, należy pamiętać, że w okresie szabasu, czyli od piątku po zachodzie słońca do sobotniego wieczoru, komunikacja jest ograniczona. Zamknięte są również niektóre ulice, wszystkie instytucje i większość sklepów. 




Autor: dr Radosław Kożuszek/www.podrozebezbiura.pl